Sunday, September 21, 2008

ESTUDANTE UCM BAUCAU TRANSFERE BA UNTL

Estudante Universidade Comunidade Matebian Baucau (UCM) sei transfere ba Universidade Nasional Timor Leste (UNTL) ho objectivo katak despasio husi ministro educasaun Joao Cancio ba Universidade Comunidade Matebian (UCM) .Lia fuan hirak ne’e hato’o husi Vise Reitor Akademiko UCM Sr, Abilio de Jesus Soares hateten ba jornalista RCLM, iha kampus UCM-ICUT iha sabado (9/8).

Vise direitor ne’e mos hateten tan katak "estudante finalista universudade UCM nebe iha semester hitu(7) no ualu(8) sei transfere ba UNTL no governo sei toma responsavel ba estudante hirak ne’e".

Abilio mos salienta tan katak universidade UCM la akredita tamba ho rajaun katak universidade ne’e laiha rai no laiha fasilidade hanesan sala laboratorium no biblioteka . “Universidade iha rai ona so dokumentu hirak ne’e lahatama iha ministerio justisa tan nemak lahetan akreditasaun ,laos universidade ida ne’e taka total maibe sei fo hanaruk tempo durante loron ne’en nulu nia laran atu halo mudifikasaun UCM ba instituto ”hateten Abilio.

Abilio mos hakarak apela ba komunidade katak “universidade lataka total maibe sei iha prosesu nia laran tan ne’e estudante sei kuliah deit iha Baucau no dosente iha Dili mak sei hanorin iha Baucau ho rajaun katak estudantes sira barak mak funsionario no ekonomia fraka atu halo prosesu aprendizajen iha Dili”.

COMUNIDADE SUB-DISTRITU VENILALE , HETAN AJUDA HUSI AUSCARE ATU SELEBRA LORON 20 DE AUGUSTO

Auscare ajuda Comunidade sub-distritu Venilale, ho nia objectivo katak, prepara kondisoens ba 20 de Augusto atu refleta loron konhesido ba F-FDTL, nebe ita labele haluha atu tau ba kotuk,kestaun hirak ne’e hato’o husi chefe suku Bado ho’o, Manuel soares Guterres, ba jornalista RCMLB€€ iha segunda-feira semana (18/08).

Manuel mos hateten katak, iha prepasaun Divertimento ne’e sei realija iha loron 23/08 sabadu semana ne’e, ho jogu nebe iha mak hanesan jogu volly ball feto no mane,dada tali ,sae buah, nomos kuru we ense iha botil, maibe Jogus ne’e involve labarik no joven sira deit .

Iha parte seluk mos Olga Matilda, nudar grupo protesaun Auscare (protection tim) iha rejiaun um(1)hateten katak, preparasaun ba 20 de Augostu comisaun ida ne’e hari, atu hare ba paz no estabilidade hodi hamenus konflito iha sub-distritu venilale. Auscare mos servisu hamutuk ho autoridade local husi chefe de suco conselho de suco no joventude tomak atu prepara ba Peace game ka jogus amizade nebe sei realiza iha sabado semana nee.

Olga mos hatutan katak,Programa ne’e hetan suporta husi Auscare,ho osamentu hamutuk $.1.000 atu halo preparasaun ba aktividade peace game nebe sei realija iha semana ne’e.


MCA HALAO KONSULTA PUBLIKU IHA BAUCAU

Millennium Challenge Account- Timor Leste (MCA-TL) halao konsulta publiku iha baucau ho nia objectivo katak atu indentifika perioridade nasional ninian no hatun kiak nebe agora nasaun Timor Leste hasoru.kestaun ida ne’e hato’o husi admistrador distritu Baucau ANTONIO AUGUSTU GUTERRES ba jornalista RCLM iha salaun Diocese Baucau iha tersa-feira semana ne’e iha loron (02/08).

Antonio mos hatutan tan katak,atu halao konsultasaun publiku iha ponte leste oinsa mak ita bele identifika perioridade nasional ninian ba area sira nebe oras ne’e dadaun governu,sosiadade sivil ruma,seitor privada ruma sidauk nebe ita sente sai hanesan obstaklu ba ita no sai problema ba nasaun ida ne’e tan ne’e atu hamutuk atu hare perioridade nia soldadu nebe fo benefisio ba ema tomak.

Tan ne’e admistrador distritu Baucau husu ba autoridade lokal tomak atu tau hamutuk idea kona ba programa MCC atu nune’e bele ajuda fundus ruma nebe liu husi pontu vokal nebe halo hela iha loron ida ne’e,tan ne’e ita tenke livre husi korupsaun no respeitu perioridade no sidadaun nia direitu nomos labele mosu ditadura iha ita nia rejiaun um ponte leste.

Iha tempo hanesan Direito MCC Joao Mariano Saldanha hateten mos katak objectivo atu ajuda nasaun dezenvolvidu nebe kiak iha nundo atu hasae moris ekonomia no hamenus kiak, tan ne’e konsulsulta publiku ida ne’e atu fahe informasaun ba stakeholders no tau hamutuk hanoin kona ba prosesu dezenvolvimentu no inplementasaun .

Joao mos informa tan katak konsulta publiku nia kobertura atu halo planu parseiro ho instituisaun governo ,NGO lokal no seitor privada atu co- organiza konsulta publiku MCA_TL servisu hamutuk ho Ministerio Estatal e Ordenamentu Teritorio atu halo konsulta iha nivel Distrital,Fongtil,Organizasaun Business,Organizasaun Religiosu ,Tribunal Rekursu no Grupo korpu Media hotu.

Iha parte seluk mos representante komunidade rejiao um manuel hato’o mos ninia hanoin relasio ona programa konsultasaun husi MCA katak se bele karik bele hare mos kona prekupasaun komunidade sira ninian liu liu kona ba edukasaun,saude no estrada/infranstrutura no seluk seluk tan nebe komunidade sira infrenta. Iha eventu ne’e partisipa husi admistrador distritu hat mak hanesan distritu Baucau,Lospalos,Vique-que,Manatutu,nomos autoridade husi distritu ha’at no NGO Lokal,NGO Internasional besik ema atus tolu mak partisipa

Governo AMP Tenki Kumpri Nia Promesa Nebe Hato’o

Atu hetan nafatin konfiansa husi povu iha elisaun 2012 oin mai IV governo konstituisional nebe lidera husi Premeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao tenki kumpri nia promesa nebe maka hato’o ona ba povu iha tempo kampanya elitoral

Dom Basilio hato’o liafuan hirak ne’e ba reporter RCLM iha nia servisu fatin episkopal vila antiga terca - feira semana ne’e. tuir Dom Basilio atu halo balansu ba servisu governasaun IV governo konstituisional nian, politika oposisaun iha liu dereitu atu halo apresiasaun ba balansu nebe governo atinji atu bele hadia kualidade servisu hodi responde ba nesesidade povu. Dom Basilio hatutan tan katak, importante liu maka manan konfiansa husi povu ba komportamentu no politika nebe diak ho kondisaun atu ukun to’o fim de mandatu.

Dom Basilio reforsa tan katak agora dadaun ema hotu hein atu governo AMP bele realiza nia promesa ba publiku katak tinan 2009 hanesan ano de infranstrutura no dezenvolvimento “agora hau rona dehan katak fase ida mai infranstrutura no dezenvolvimento ita hein katak tinan 2009 bele sai duni hanesan ne’e sei hakarak mana povu nia laran se hakarak manan povu nia votu sira tenki hakas an hodi manan povu nia konfiansa". tenik Dom Basilio.

Dom Basilio reforsa tan katak dezenvolvimento sustentavel maka atu fo benefisiu diak ba populasaun iha pais ida ne’e hanesan kria kampu de servisu no hatama investimentu nebe ho kualifikasaun diak atu fo servisu ba povu Timor Leste laran tomak atu nune hetan osan hodi hadia kondisaun moris vida lor-loron nian.

PDL HATO’O RELATORIU ASSEMBLEIA DISTRITAL

Objetivu atu hatan ba esbosu planeamentu investimentu ano fiscal 2009 nian ba projetu hirak nebe hatama mai iha PDL, quarta feira,17/09/2008,comissaun planeamentu e Implementasaun (CPI) organiza asembleia distrital (A.D) atu hato’o relatoriu projetu hotu – hotu nebe rejistu iha Distritu.

Projetu hirak nebe rejistu iha PDL hamutuk 31, no projeitu 6 mak elimina ona, ba 27 projeitus seluk sei iha faze de rekomendasaun husi CPI ba asembleia distrital liu husi meza diskusaun nebe atu mantein nafatin ba 31 projeitus ka redus tiha balu, liafuan hirak ne’e hato’o husi presidente assembleia ezecutivu distrital Antonio A. Guterres ba Journalista RCLM, iha salaun administrasaun distritu Baucau.

Antonio reafirma mos katak “PDL rasik mos hasoru dificuldade tamba seidauk hatene englope fiscal atu finansia ba projetu hirak ne’e. Tamba ne’e atu estabelese projetus hirak nebe sei iha faze de recomendasaun, ofisialmente sei anunsiu husi sua exelensia ministro estatal Arcanjo Leite iha dia 1 de Outubro tinan ne’e, liu husi diresaun nasional dezenvolvimentu governu local no territoriu.

Antonio salienta mos katak Projetus prerioridades nebe atu tama ba faze de implimentasaun mak hanesan, atu rehabilita escola, construsaun ba escola foun, no rehabilita pos sisca, iha area rural balun nebe ho kondisaun la premite. osamentu nebe tau ba iha projeitus hamutuk U$ 27.1 miliaun(vinte sete mil, um miliaun), nebe hetan levanta husi kraik, tuir prosedimentu narativa bazet sei tetu tuir prosedimentu legais nebe assembleia kria tiha ona”.

partisipantes nebe partesipa iha encontru ne’e mai husi assembleia sub distritu ne’en (6) iha distritu Baucau, no prenzensa mos husi staff ministeriu administrasaun estatal nasional.


DEZENVOLVE CULTURA RAI LARAN LIU HUSI FESTIVAL

Atu comemora loron aniversariu das Falintil 20 de Augusto de 2008 nebe liuba,M.E regiao I halao festival da cultura iha loron 9/9/08 semana ne’e, iha salaun salesiano vila antiga Baucau ho objetivo husi festival ne’e mak atu promove,identifica,haburas, no hametin ita nia rikusoin liu husi cultura,nudar identidade povo Timor Leste, liafuan hirak ne’e hato’o husi Secretariu Estado Cultura Virgilho Smith wainhira loke abertura ba festival.

Virgilho hatutan tan katak atu labele lakon ita nia cultura rasik nebe ita nia beiala sira husik hela ba ita, maka liu husi atividades sira bele insiativa joven no ita nia estudante sira,atu sira hatene nafatin cultura tradisaun ida ne’e. I finalidade husi festival regional ida ne’e grupos nebe hetan klasifikasaun diak bele mos compete iha nivel nasional, nebe sei realiza iha fulan Novembru hodi selebra loron proklamasun Unilateral RDTL.

Iha tempo hanesan direitur educasaun regiao I Carlos freitas informa mos katak grupo hirak nebe tuir festival ne’e concore husi distritus hat(4) nebe involve iha regiao leste,hamutuk 15 grupos culturais, cada grupos hamutuk 16 pessoas, I atu harame liu tan festival cultura ne’e partisipa mos husi artista senior nain rua nebe sai mos hanesan tim juri atu avalia festival ne’e, artista nain rua ne’e mak Aida Soares ho Manuel Smith.

Carlos mos salienta tan katak lolos festival ne’e realiza iha 20 de augusto maibe tamba failansu husi parte finansas nasional maka adia tiha ba 9 de setembro mak foin realiza,topiku ba festival ne’e mak “Kultura Hahi O Lisan” tamba cultura hanesan parte dezenvolvimentu nasional RDTL, ho razaun ida ne’e maka ministeriu educasaun da cultura nasional halao atividades hanesan festival dansa I musika tradisonal ba nivel regional ba estudante no comunidade hodi nune’e ita nia cultura iha valor nafatin iha tempo globalizasaun no moderno nebe fo impaktu ba ita nia cultura tradisonal. Chefe educasaun ne’e informa mos katak atividades culturais ne’e iha no lao tamba hetan suporta husi Ministeriu das finansas,liu husi planu Ministerio Educasaun e da Cultura nasional ho nia totalidade U$ 24.182.

MAAO HALA’O I CONFERENSIA NACIONAL IHA DIOCESE BAUCAU

Atu hametin liu tan unidade no paz iha movimento assosiasaun apostulado da orasaun, (MAAO) hala’o primeira conferensia nacional iha diocese Baucau, durante loron rua 19 – 20/09 semana ne’e. objetivu ba conferensia ne’e mak oinsa atu hare movimentu ida ne’e iha uma kreda nia le’et no atu haburas liu tan grupo ne’e nia espritualidade, atu nune’e bele partesipa iha dezenvolvimentu nasional. kestaun ne’e hato’o husi MGR.Basilio do Nascimento ba jornalista RCLM bainhira loke abertura ba conferensia ne’e,iha salaun diocese Baucau.

Amu bispo salienta katak, inisiativa atu hala’o, conferensia ne’e hanesan tempu nebe diak tebes oin sa conferensista sira troka ideas no esperiensia ba malu.

conferensia nasional ne’e hanesan foin ba dala uluk halao iha Timor Leste, atu hare oinsa mak movimentu ida ne’e hetan responsabilidade husi uma kreda iha Timor,movimentu ne’e hanesan abut nebe klea’an iha uma kreda, I mos hanesan uma kreda nia rin. movimentu ne’e rasik ema dala barak konsidera hanesan asu lear uma kreda nian,konsidera mos hanesan TBO. maibe movimentu ne’e rasik dala barak halo servisu nebe todan tebes atu ajuda hamos igreja nia laran.Tenik Bispu

Bispu reforsa mos katak, movimentu ida ne’e atu moris nafatin iha uma kreda nia le’et, maka apostuladu sira tenke santifica nafatin an, liu husi orsaun no hatudu hahalok diak tuir Aman Maromak nia hakarak. Apostuladu mak hahalok nebe uma kreda halo atu lori ema ba moris rohan laek. Movimentu nia kna’ar ba ohin loron atu halo ba uma kreda mak, halo apostuladu orasaun lor-loron liu husi reza. relasiona ho assuntu ne’e Bispu fo hanoin mos ba confrensista sira katak atu hado’ok an husi moras SIDA/ HIV AIDS, maka ema ida-idak tenki fedelidade deit ho nia parseiru.

iha tempo hanesan sr.Henrique Fereira nudar comissaun organizadora informa mos katak,movimentu ida ne’e universal teb-tebes, iha paroquia hot-hotu, nebe concore iha mundo rai klaran, tamba ne’e Timor Leste mos riku ho movimentu ida ne’e.finalidade husi conferensia ida ne’e mak fo formasaun ba apostulado sira atu atu hatene klea’n liu tan sira nia kna’ar nudar apostulado, atu bele ba implementa iha sira nia paroquia ida-idak. partesipantes nebe partesipa iha confrensia ne’e hamutuk 500 pessoas nebe mai husi paroquia tomak iha diocese Baucau no Dili.

sra.Antonia lobato soares husi paroquia Baucau hato’o nia sentimentu katak, kontente ho conferesia nasional ida ne’e tamba partisipante husi paroquia ida-idak bele troka ideas no esperiensia ba malu. ho conferensia ne’e mos apostuladu sira bele haburas liu tan movimentu ida ne’e iha futuro. entertantu Teresa Martins husi paroquia Comoro hateten katak, apostulado hanesan dalan nebe atu la’o tuir Jesus kristu nia ain fatin, no hahalok nebe nia husik hela mai ita. HO conferensia ne’e bele capasita liu tan apostulado sira nia esperiensia atu hatutan ba maluk seluk iha ida-idak nia paroquia depois de formasaun